Mniszek lekarski – właściwości i zastosowanie

Mniszek lekarski – właściwości i zastosowanie

Mniszek pospolity zwany również mniszkiem lekarskim (łac. Taraxacum officinale) albo zwyczajnie dmuchawcem, czy też (błędnie) mleczem, to sekcja niewielkich wieloletnich roślin o charakterystycznym żółtym kwiecie. Ludowa nazwa dmuchawca wywodzi się od postaci rośliny która wydała dojrzałe owoce – wygląda ona wtedy, jakby była zwieńczona puchową kulą. Często dmuchawcem nazywa się samą kulę z owocami mniszka, ale określenie może dotyczyć także rośliny. Zakres występowania zioła obejmuje większość Europy (bez obszarów skrajnie północnych), północno-zachodnią Afrykę oraz większość Azji (bez krańców południowych oraz północnych), ale największą różnorodnością rodzajową charakteryzuje się Europa z około tysiącem różnych odmian – w Polsce występuje co najmniej 200 różnych gatunków 1.

Mniszek pospolity najczęściej występuje na łąkach i murawach, w uprawach i widnych lasach na całym niżu, a także na niższych położeniach górskich. Wykazuje wyjątkową odporność na uszkodzenia mechaniczne, przez co skutecznie rośnie również przy chodnikach, ścieżkach i innych miejscach szczególnie narażających inne rośliny na rozdeptanie. Roślina rozprzestrzeniająca się bardzo szybko, a jej nasiona potrafią zawędrować na wietrze bardzo daleko – to wszystko sprawia, że często mniszek lekarski jest traktowany jako niepożądany chwast 2. Co ciekawe, została wprowadzona na kontynenty Ameryki celowo jako uprawy pożywienia, a współcześnie jest chwastem przynoszącym znaczące szkody w uprawach zbóż i innych roślin jadalnych. Praktyczne zastosowanie rośliny jest bardzo różnorodne: jako pokarm dla ludzi, zwierząt, jako roślina miododajna oraz lecznicza. W mniszku lekarskim częścią jadalną są liście oraz korzenie, obie części można spożywać zarówno w formie surowej jak i gotowanej. W dziedzinie ziołolecznictwa rozróżniamy osobno korzeń, ziele (liście wraz z łodygą) oraz kwiat 3. Roślina znajduje również zastosowanie w wielu innych dziedzinach, m.in. z kwiatu można pozyskiwać żółty barwnik, a z korzenia karmazynowo-brązowy; wyciąg ze zmiażdżonego ziela może być stosowany jako naturalny środek do zwalczania mszyc; a ekstrakt znajduje się w wielu kremach do pielęgnacji skóry dojrzałej oraz suchej 1.

DZIAŁANIE NA ORGANIZM

Ze względu na znaczny zakres występowania oraz wszechstronne wykorzystanie w medycynie tradycyjnej, mniszek lekarski od dawna cieszy się znacznym zainteresowaniem środowiska naukowego. Dogłębne badania zarówno samego ekstraktu jak i substancji w nim zawartych jednogłośnie stwierdza, że jest to roślina o działaniu bez wątpienia leczniczym. Mniszek lekarski przede wszystkim wspomaga pracę układu trawiennego, dróg żółciowych a także wątroby 6. Reguluje poziom jonów sodu i potasu, redukuje poziom glukozy we krwi w początkowym stadium cukrzycy, oprócz tego działa przeciwzapalnie, przeciwutleniająco oraz przeciwnowotworowo. Ekstrakt z kwiatu charakteryzuje się silniejszym działaniem moczopędnym i przeciwzapalnym 7. Dojrzałe liście mniszka są jedyną częścią rośliny której efekt przeciwnowotworowy dotyczy w szczególności komórek raka sutka i prostaty, natomiast pozostałe części zioła wykazują jedynie ogólne działanie przeciwnowotworowe 8. Roślina znajduje zastosowanie w leczeniu kamicy żółciowej, moczowej, przy obrzękach i niewydolności nerek, przewlekłym zapaleniu dróg moczowych. Zalecana jest również jako suplement diety przy niestrawnościach oraz awitaminozach jako element regulujący prace trawienne i wewnętrzną syntezę witamin 9.

SUPLEMENTACJA

Jako że mniszek lekarski jest wyjątkowo wszechstronną rośliną, której każda część z osobna (kwiat, korzeń i ziele) wykazuje działania lecznicze, nie sposób dziwić się ilością różnorakich specyfików wyprodukowanych na jego bazie. Mamy tutaj szeroką gamę zarówno produktów surowcowych jak i przygotowanych już preparatów. Jeśli samodzielnie zajmujemy się suplementacją i interesuje nas konkretne działanie pewnej części zioła, to warto sięgnąć po surowy ekstrakt z liści, korzenia bądź kwiatu. Natomiast w przypadku, gdy interesuje nas przede wszystkim wygoda i profilaktyka stosowania, gotowe specyfiki będą najlepszym rozwiązaniem. Mamy tu całą kolekcję różnych syropów, maści, kapsułek, suszu zielnego (do robienia naparu – tzw. herbatki ziołowej), koncentratów, nalewek, soków a nawet win (popularne w stanach zjednoczonych „dandelion wine”) z tej niezwykłej rośliny.

SUPLEMENTY DIETY ZAWIERAJĄCE MNISZEK LEKARSKI (1):


(1) Powyższe zestawienie przedstawia najczęściej wybierane produkty w danej kategorii, w ramach serwisu BioTrendy.pl

STOSOWANIE

Stosowanie mniszka lekarskiego nie zostało ściśle ustalone przez żaden organ nadzoru medycznego. Według niektórych dostępnych danych sugerowane porcje do spożycia dla różnych postaci mniszka lekarskiego to 10:

  • Świeże liście: 4–10 g dziennie;
  • Suszone liście: 4–10 g dziennie;
  • Nalewka z liści: 0.4–1 łyżeczki (2–5 ml) trzy razy dziennie;
  • Sok ze świeżych liści: 1 łyżeczka (5 ml) dwa razy dziennie;
  • Wyciąg płynny: 1–2 łyżeczki (5–10 ml) dziennie;
  • Świeże korzenie: 2–8 gramów dziennie;
  • Suszony proszek: 250–1000 mg cztery razy dziennie.

Jeśli chodzi natomiast o gotowe produkty zawierające mniszek lekarski to należy stosować się do zaleceń producenta dołączonych do opakowania zakupionego preparatu.

MOŻLIWE DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE

Jako roślina zielona bogata w substancje goryczowe spożywanie może powodować zgagę i inne dolegliwości żołądkowe. Mniszek lekarski pobudza układ żółciowy do intensywnego działania, stosowanie go jest również niewskazane w przypadku niedrożności dróg żółciowych. Może być stosowany jako środek wspomagający leczenie kamicy żółciowej tylko pod czujnym nadzorem lekarza i wyłącznie po uprzedniej konsultacji 10. Jako zioło doskonale przebadane przez współczesną medycynę, znane są również jego interakcje z innymi lekami; w szczególności spożywanie spowalnia rozkład w wątrobie następujących substancji aktywnych: propranolol, amitriptyline, haloperidol i ondansetron. Nie należy stosować go razem z niektórymi antybiotykami (Ciprofloxacin, Levofloxacin, Moxifloxacin), gdyż redukuje ich przyswajalność i zarazem skuteczność. Spożywanie mniszka pospolitego spowalnia krzepnięcie krwi, należy więc zachować ostrożność podczas stosowania wraz z innymi preparatami rozrzedzającymi krew. Należy również pamiętać o moczopędnym działaniu rośliny i zadbać o odpowiednie nawodnieniu organizmu w trakcie kuracji. Brak badań dotyczących wpływu spożywania mniszka lekarskiego przez kobiety karmiące oraz w ciąży sugeruje zachowanie ostrożności i możliwie unikanie jego konsumpcji w tych przypadkach 11.

BIBLIOGRAFIA / REFERENCES:

1. Mniszek pospolity (łac. Taraxacum officinale), Wikipedia.org – The Free Encyclopedia, 2 Marzec 2019 [dostęp: 02.03.2019];
2. Redakcja portalu Onet.pl, Korzeń mniszka – właściwości, działanie, zastosowanie, Medonet.pl, 04.10.2018 [dostęp: 01.02.2019];
3. Monika Majewska, Mniszek lekarski – zastosowanie mniszka lekarskiego, Poradnikzdrowie.pl, 13.05.2020 [dostęp: 15.05.2020];

4. Łukasz Łuczaj: „Dzikie rośliny jadalne Polski”. Chemigrafia, Krosno 2004. ISBN 83-904633-6-9;
5. R Djingova, I Kuleff et al.: „Bromine, copper, manganese and lead content of the leaves of Taraxacum officinale (dandelion)” (ang.) w „Science of The Total Environment”;
6. Dietrich Frohne: „Leksykon roślin leczniczych”. MedPharm Polska, Wrocław 2010. ISBN 978-83-60466-40-7;
7. Aleksander Ożarowski: „Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy” Wyd. 3. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1982. ISBN 83-200-0640-6;
8. Sophia Sigstedt, Carla Hooten et al.: „Evaluation of aqueou sextracts of Taraxacum officinale on growth and invasion of breast and prostatecancercells” (ang.) w „International Journal of Oncology”;
9. KatrinSchütz, Reinhold Carle, Andreas Schieber: „Taraxacum—a review on its phytochemical and pharmacological profile” (ang.) w „Journal of Ethnopharmacology”;

10. Fonyuy E. Wirngo, Max N. Lambert, Per B. Jeppesen, The Physiological Effects of Dandelion (Taraxacum Officinale) in Type 2 Diabetes, The Review of Diabetic Studies, 2016 Summer-Fall; 13(2-3): 113–131;

11. Blumenthal M., Goldberg A., Brinckmann J.: „Dandelion” (ang.) w „Herbal Medicine: Expanded Commission E Monographs”.

Powyższe opracowanie przedstawia wiedzę i poglądy jej autorów według stanu na dzień sporządzenia niniejszego opracowania, które zostało przygotowane z zachowaniem należytej rzetelności oraz staranności przy utrzymaniu zasad metodologicznej poprawności, a także obiektywizmu na podstawie ogólnodostępnych informacji, pozyskanych ze źródeł wiarygodnych według serwisu BioTrendy.pl w dniu publikacji opracowania. Serwis BioTrendy.pl nie gwarantuje jednakże ich kompletności oraz dokładności, w szczególności, w przypadku, gdyby informacje na podstawie, których wspierano się przy sporządzaniu powyższego opracowania okazały się niekompletne, niedokładne lub nie w pełni odzwierciedlały stan faktyczny. Serwis BioTrendy.pl nie ponosi odpowiedzialności za decyzje podjęte na podstawie niniejszego opracowania, ani za szkody poniesione w wyniku tych decyzji. Ponadto serwis BioTrendy.pl nie stanowi oraz nie zastępuje porady lekarskiej, a także nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej. Powielanie bądź publikowanie w jakiejkolwiek formie niniejszego opracowania, lub jego części, oraz zwartych w nim informacji, czy wykorzystywanie materiału do własnych opracowań celem publikacji, bez uprzedniej, pisemnej zgody właścicieli serwisu BioTrendy.pl jest zabronione. Powyższe opracowanie stanowi utwór i jest prawnie chronione zgodnie z Ustawą z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83 z późn. zm.).

Protected by Copyscape

Facebook Twitter

Zobacz również: