Mniszek lekarski – właściwości i zastosowanie

Mniszek lekarski – właściwości i zastosowanie

Mniszek pospolity zwany również mniszkiem lekarskim (łac. Taraxacumofficinale) albo zwyczajnie dmuchawcem, to sekcja niewielkich wieloletnich roślin o charakterystycznym żółtym kwiecie. Ludowa nazwa dmuchawca wywodzi się od postaci rośliny która wydała dojrzałe owoce – wygląda ona wtedy, jakby była zwieńczona puchową kulą. Często dmuchawcem nazywa się samą kulę z owocami mniszka, ale określenie może dotyczyć także rośliny. Zakres występowania zioła obejmuje większość Europy (bez obszarów skrajnie północnych), północno-zachodnią Afrykę oraz większość Azji (bez krańców południowych oraz północnych), ale największą różnorodnością rodzajową charakteryzuje się Europa z około tysiącem różnych odmian 1.

W Polsce występuje co najmniej 200 różnych gatunków. Tu roślina najczęściej występuje na łąkach i murawach, w uprawach i widnych lasach na całym niżu, a także na niższych położeniach górskich. Wykazuje wyjątkową odporność na uszkodzenia mechaniczne, przez co skutecznie rośnie również przy chodnikach, ścieżkach i innych miejscach szczególnie narażających inne rośliny na rozdeptanie. Roślina zdolna do samozapylenia, rozprzestrzeniająca się bardzo szybko (jeden osobnik może wydać nawet do 5000 owoców w ciągu roku) a jej nasiona potrafią zawędrować na wietrze bardzo daleko – to wszystko sprawia, że często mniszek lekarski jest traktowany jako niepożądany chwast. Co ciekawe, została wprowadzona na kontynenty Ameryki celowo jako uprawy pożywienia, a współcześnie jest chwastem przynoszącym znaczące szkody w uprawach zbóż i innych roślin jadalnych 2. Trudna w zwalczaniu jako chwast – potrafi odrosnąć nawet z niewielkiego kawałka korzenia 3. Praktyczne zastosowanie rośliny jest bardzo różnorodne: jako pokarm dla ludzi, zwierząt, jako roślina miododajna oraz lecznicza. W mniszku lekarskim częścią jadalną są liście oraz korzenie, obie części można spożywać zarówno w formie surowej jak i gotowanej 4. W dziedzinie ziołolecznictwa rozróżniamy osobno korzeń, ziele (liście wraz z łodygą) oraz kwiat. Roślina znajduje również zastosowanie w wielu innych dziedzinach, m.in. z kwiatu można pozyskiwać żółty barwnik, a z korzenia karmazynowo-brązowy; wyciąg może być stosowany jako naturalny środek do zwalczania mszyc; a ekstrakt znajduje się w wielu kremach do skóry starej i suchej. Mniszek lekarski jest rośliną powszechnie stosowaną jako bioindykator skażenia gleby przez substancje ciężkie, ponieważ gromadzi on w liściach znaczne ich ilości (przede wszystkim ołowiu) – a pozyskanie i przeanalizowanie próbki jest łatwe i tanie 5.

DZIAŁANIE NA ORGANIZM

Ze względu na znaczny zakres występowania oraz wszechstronne wykorzystanie w medycynie tradycyjnej, mniszek lekarski od dawna cieszy się znacznym zainteresowaniem środowiska naukowego. Dogłębne badania zarówno samego ekstraktu jak i substancji w nim zawartych jednogłośnie stwierdza, że jest to roślina o działaniu bez wątpienia leczniczym. Mniszek lekarski przede wszystkim wspomaga pracę układu trawiennego, dróg żółciowych a także wątroby 6. Reguluje poziom jonów sodu i potasu, redukuje poziom glukozy we krwi w początkowym stadium cukrzycy, oprócz tego działa przeciwzapalnie, przeciwutleniająco oraz przeciwnowotworowo. Ekstrakt z kwiatu charakteryzuje się silniejszym działaniem moczopędnym i przeciwzapalnym 7. Dojrzałe liście mniszka są jedyną częścią rośliny której efekt przeciwnowotworowy dotyczy w szczególności komórek raka sutka i prostaty, natomiast pozostałe części zioła wykazują jedynie ogólne działanie przeciwnowotworowe 8. Roślina znajduje zastosowanie w leczeniu kamicy żółciowej, moczowej, przy obrzękach i niewydolności nerek, przewlekłym zapaleniu dróg moczowych. Zalecana jest również jako suplement diety przy niestrawnościach oraz awitaminozach jako element regulujący prace trawienne i wewnętrzną syntezę witamin 9.

SUPLEMENTACJA

Jako że mniszek lekarski jest wyjątkowo wszechstronną rośliną, której każda część z osobna (kwiat, korzeń i ziele) wykazuje działania lecznicze, nie sposób dziwić się ilością różnorakich specyfików wyprodukowanych na jego bazie. Mamy tutaj szeroką gamę zarówno produktów surowcowych jak i przygotowanych już preparatów. Jeśli samodzielnie zajmujemy się suplementacją i interesuje nas konkretne działanie pewnej części zioła, to warto sięgnąć po surowy ekstrakt z liści, korzenia bądź kwiatu. Natomiast w przypadku, gdy interesuje nas przede wszystkim wygoda i profilaktyka stosowania, gotowe specyfiki będą najlepszym rozwiązaniem. Mamy tu całą kolekcję różnych syropów, maści, kapsułek, suszu zielnego (do robienia naparu – tzw. herbatki ziołowej), koncentratów, nalewek, soków a nawet win (popularne w stanach zjednoczonych „dandelion wine”) z tej niezwykłej rośliny.

SUPLEMENTY DIETY ZAWIERAJĄCE MNISZEK LEKARSKI (1):


(1) Powyższe zestawienie przedstawia najczęściej wybierane produkty w danej kategorii, w ramach serwisu BioTrendy.pl

STOSOWANIE

Stosowanie mniszka lekarskiego nie zostało ściśle ustalone przez żaden organ nadzoru medycznego. W przypadku medycyny tradycyjnej spotykamy się z maksymalnie trzema porcjami dziennie po: 4 g ziela lub 1 g surowca z korzenia na raz 10. Jeśli chodzi natomiast o gotowe produkty, należy stosować się do zaleceń producenta dołączonych do opakowania zakupionego produktu.

MOŻLIWE DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE

Jako roślina zielona bogata w substancje goryczowe spożywanie może powodować zgagę i inne dolegliwości żołądkowe. Mniszek lekarski pobudza układ żółciowy do intensywnego działania, stosowanie go jest również niewskazane w przypadku niedrożności dróg żółciowych. Może być stosowany jako środek wspomagający leczenie kamicy żółciowej tylko pod czujnym nadzorem lekarza i wyłącznie po uprzedniej konsultacji 10. Jako zioło doskonale przebadane przez współczesną medycynę, znane są również jego interakcje z innymi lekami; w szczególności spożywanie spowalnia rozkład w wątrobie następujących substancji aktywnych: propranolol, amitriptyline, haloperidol i ondansetron. Nie należy stosować go razem z niektórymi antybiotykami (Ciprofloxacin, Levofloxacin, Moxifloxacin), gdyż redukuje ich przyswajalność i zarazem skuteczność. Spożywanie mniszka pospolitego spowalnia krzepnięcie krwi, należy więc zachować ostrożność podczas stosowania wraz z innymi preparatami rozrzedzającymi krew. Należy również pamiętać o moczopędnym działaniu rośliny i zadbać o odpowiednie nawodnieniu organizmu w trakcie kuracji. Brak badań dotyczących wpływu spożywania mniszka lekarskiego przez kobiety karmiące oraz w ciąży sugeruje zachowanie ostrożności i możliwie unikanie jego konsumpcji w tych przypadkach 11.

BIBLIOGRAFIA:

1. Taraxacum the section Vulgaria (szw.). W: Den virtuella floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. [dostęp 2015-02-20];
2. Stewart-Wade, S.M. et al.: „The biology of Canadian weeds. 117. Taraxacumofficinale G.H. Weber ex Wiggers” (ang.) w „Canadian Journal of Plant Science”;
3. Zofia Demianowicz: „Rośliny miododajne”. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1953;
4. Łukasz Łuczaj: „Dzikie rośliny jadalne Polski”. Chemigrafia, Krosno 2004. ISBN 83-904633-6-9;
5. R Djingova, I Kuleff et al.: „Bromine, copper, manganese and lead content of the leaves of Taraxacumofficinale (dandelion)” (ang.) w „Science of The Total Environment”;
6. Dietrich Frohne: „Leksykon roślin leczniczych”. MedPharm Polska, Wrocław 2010. ISBN 978-83-60466-40-7;
7. Aleksander Ożarowski: „Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy” Wyd. 3. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1982. ISBN 83-200-0640-6;
8. SophiaSigstedt, Carla Hooten et al.: „Evaluation of aqueousextracts of Taraxacumofficinale on growth and invasion of breast and prostatecancercells” (ang.) w „International Journal of Oncology”;
9. KatrinSchütz, Reinhold Carle, Andreas Schieber: „Taraxacum—a review on its phytochemical and pharmacological profile” (ang.) w „Journal of Ethnopharmacology”;
10. Jakub Mowszowicz: „Przewodnik do oznaczania krajowych roślin trujących i szkodliwych”. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1982. ISBN 83-09-00660-8;
11. Blumenthal M., Goldberg A., Brinckmann J.: „Dandelion” (ang.) w „Herbal Medicine: Expanded Commission E Monographs”.

Powyższe opracowanie przedstawia wiedzę i poglądy jej autorów według stanu na dzień sporządzenia niniejszego opracowania, które zostało przygotowane z zachowaniem należytej rzetelności oraz staranności przy utrzymaniu zasad metodologicznej poprawności, a także obiektywizmu na podstawie ogólnodostępnych informacji, pozyskanych ze źródeł wiarygodnych według serwisu BioTrendy.pl w dniu publikacji opracowania. Serwis BioTrendy.pl nie gwarantuje jednakże ich kompletności oraz dokładności, w szczególności, w przypadku, gdyby informacje na podstawie, których wspierano się przy sporządzaniu powyższego opracowania okazały się niekompletne, niedokładne lub nie w pełni odzwierciedlały stan faktyczny. Serwis BioTrendy.pl nie ponosi odpowiedzialności za decyzje podjęte na podstawie niniejszego opracowania, ani za szkody poniesione w wyniku tych decyzji. Ponadto serwis BioTrendy.pl nie stanowi oraz nie zastępuje porady lekarskiej, a także nie prowadzi działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w rozumieniu art. 3 ust 1 ustawy o działalności leczniczej. Powielanie bądź publikowanie w jakiejkolwiek formie niniejszego opracowania, lub jego części, oraz zwartych w nim informacji, czy wykorzystywanie materiału do własnych opracowań celem publikacji, bez uprzedniej, pisemnej zgody właścicieli serwisu BioTrendy.pl jest zabronione. Powyższe opracowanie stanowi utwór i jest prawnie chronione zgodnie z Ustawą z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83 z późn. zm.).

Protected by Copyscape

Facebook Twitter

Zobacz również: